BIJZONDERE BEPALINGEN VOOR HET PERSONEEL VAN DE STATIONS INGELIJFD BIJ HET DERDE REICH.

INLEIDING

De tekst die volgt, die de samenvatting is van een vertrouwelijk rapport van de NMBS daterend uit 1945, komt eigenlijk gezegd niet voor in de uitspraak van dit boek, maar betreft niettemin de spoorweg van de Ooststreek. Daarom leek het ons interessant hem in te lassen om een Geschiedenispunt voor de troebele periode 40-45 aan te duiden.

Eerst en vooral moet men de termen "oude-Belg" en "neo-Belg" kennen :

Oude-belg : burger die Duits geworden is ten gevolgen van de rechtzetting van de grenzen in de Oostkantons en van de inlijving van de 10 gemeenten na de 10e mei 1940.

Neo-belg : inwoner van de Oostkantons (van voor 1920 et deze van 1920 tot 1940) die Belg geworden is door annexatie van deze gebieden door België in 1920.

Op 10 mei 1940 nemen de Duitsers de spoorweginstallaties in het bezit.
De bezetting is waargenomen door militairen van de Wehrmacht en door bedienden van de Reichsbahn (DR), gekozen onder degenen die in de buurt van de grens verblijven en die dus de streek kenden.

IN DIENST TERUGNEMING VAN HET PERSONEEL

Voor de taak de ze te wachten staat, wendt de DR zich tot de mankracht beschikbaar ter plaatse, ttz. het personeel van de NMBS.
Gezien de terugtocht van de "oude-Belgen", beschikt ze enkel over "neo-Belg" personeel (sedert het decreet van Adolf Hitler van 18 mei) om ze te helpen haar installaties uit te baten.
Dit personeel, met uitzondering van bepaalde werknemers, is trouwens ter plaatse gebleven.
Sommige bedienden blijven in dienst zonder de minste onderbreking, zoals deze stationschef die, na begroeting van zijn inspecteur die zich terugtrekt, en in Belgische dienstkleding de eerste is die de in draisine aankomende Duitse militairen ontvangt.

De beperking van de exploitatie tot de strikte militaire behoeften (afschaffing van de regelmatige HKR en HKG) laat eerst aan de DR toe zich van een groot gedeelte van de bedienden te ontzeggen; maar deze toestand is enkel kortstondig daar het verkeer toeneemt met als gevolg dat er weldra een nieuwe mankracht nodig is. Het is op dat ogenblik dat de massieve herindienstneming van het personeel gebeurt en dat de politiek in actie treedt.

POLITISCHE TUSSENKOMST IN DE HERNEMING

De "neo-belgen" spoorwegmannen worden zonder moeite hernomen en aan de beste posten geplaatst. Hun bevordering is vergemakkelijkt door gemakkelijke proeven; in het kort brengt hen het bewijs van Duitse burgertrouw toegekend door de partij talrijke voordelen.

Dit is de beloning van hun verraad tegen België.

De "Belgische-pro" ondergaan een tegenovergestelde behandeling.
Ze worden niet in dienst hernomen, of indien dit het geval is, moeten ze ondergeschikte of onaangename functies uitoefenen.

EEDAFLEGGING

Met zijn verordening van 18 mei 1940 heeft de Führer de aansluiting aan het Reich van de gebieden van Eupen, Malmedy en Moresnet bevolen.

De inwoners van de 10 betrokken gemeenten blijven voorlopig vreemd (hiervan worden ze niet verwittigd) om nadien Duits te worden "auf Widerruf" (Duisters onder voorbehoud).

Al het "neo-Belg"-personeel van de spoorwegen moet een eed afleggen om bij de DR toegelaten of behouden te worden. De eedaflegging gebeurt bij de onmiddellijk chef voor de arbeiders; voor de ambtenaren vindt ze plaats met een zekere pronk in de zetel van de regionale Directie van de Reichsbahn in Aken.

DUITSE INVASIE EN BEZETTING VAN DE NMBS-INSTALLATIES

Wanneer de Wehrmacht zich meester maakt van de Belgische spoorinstallaties gelegen op het gebied van de 10 door het weer inlijven betrokken gemeenten (Welkenraedt, Montzen, Moresnet, Gemmenich, Hombourg, Sippenaeken, Baelen, Membach, Beho, Henri-Chapelle) op 10 mei 1940, herkennen de Belgische spoorwegmannen met verbazing, onder het personeel van de DR, bedienden die vóór de oorlog bepaalde diensten uitoefende in de stations Montzen en Herbesthal, wat de moedwil tot de aanval aantoont.

De exploitatie van de spoorwegen herneemt op 15 juli 1940. De aanvragen om "emigratie" van de spoorwegmannen van de 10 inlijvende gemeenten stromen van overal toe. De datum van 30 september wordt door de Duitsers als uiterlijk termijn opgelegd. Een aanvraag voor emigratie is op eindlozen stappen afgestemd, die uit wachtfiles van meerdere uren en lange verhoren over de reden van emigratie maken.

Al deze administratieve struikelblokken overwinnen de spoorwegarbeiders die een slechter lot dan de bedienden kennen.

Eindelijk biedt zich een groot aantal aan bij de DR om dienst te hernemen. Ze zullen hiervoor "aangemoedigd" worden door een aanmaning op 23 augustus, aangeplakt in de gemeenten waar de nieuwe grens overgaat.

Degene die in een niet geannexeerde zone geen beschutting konden vinden, bieden zich aan op 1 september bij de DR om er dienst te nemen. De twee grote stations van Montzen en Herbesthal absorberen deze partij arbeiders "oude" Belgen alsook deze van La Calamine. Deze twee centra zullen, tijdens de bezetting, de bolwerken van de weerstand van de Belgische spoorwegmannen tegen de Duitse invloed bliven. De DR zal altijd proberen onze arbeiders te gebruiken in de functie die ze vroeger bekleedden ten einde, naar het schijnt, er het beste rendement van te verkrijgen.

KWESTIE VAN DE NATIONALITEIT

De Duitse Staat erkent twee soorten burgers :

de "Reichsdeutsche" (Duitser van het Rijk) en de "Volksdeutsche" (Duitser van het volk).

De DR houdt niet op met het gedraal over de nationaliteit van "oude" en "neo" Belgen. De "neo-Belgen" zullen beschouwd worden als Volksdeutsche en de "oude" als "Deutsche auf Wiederruf", maar alle zullen een eed moeten afleggen (Gelöbnis).

Na de overtuigingsmiddelen, zal de DR nieuwe drukmiddelen uitoefenen op de persoon "oude" Belg om te trachten van hunnentwege de erkenning van hun Duitse nationaliteit te bekomen.

DRAGEN VAN HET UNIFORM VAN DE REICHSBAHN

Sedert 1940 zijn de bedienden "neo-Belgen", door hun functies, verplicht het uniform van de DR te dragen.

De "oude Belgen" zijn hiervan uitgesloten aangezien ze als tijdelijke worden aangeworven.

Een groot aantal zal het niettemin dragen, op aanvraag van bepaalde chefs, ten einde geen verschil te maken tussen de "neo" en de "oude" Belgen en dit tot 31 augustus 1942, datum op dewelke ze definitief vrijgesteld zullen worden.

Een belangrijk punt moet onthouden worden : het was formeel verboden voor een "oude" Belg het insigne van soevereiniteit te dragen, ttz. de arend met hakenkruis. Enkel de aflegging van eed hief dit verbod op...